Ana Sayfa / Genel / Bilgiyi İşleme Kuramı Nedir?

Bilgiyi İşleme Kuramı Nedir?

Bu kuram sayesinde bilginin dışarıdan alınması, zihne işlenmesi, kayıt edilmesi ve hatırlanması şeklindeki kavramlara dikkat edeceğiz.

# Bilgi Depoları : Duyusal Kayıt, Kısa Süreli Bellek, Uzun süreli bellek

Duyusal Kayıt

Çevremizde var olan uyarıcıları zihne alan bellek türüdür. Kapasite bakımından sınırsız olsa da zaman bakımından sınırlıdır. 1-4 saniye gibi bir süreden sonra kısa süreli belleğe aktarılmaz ise silinmektedir. Kısa süreli belleğe aktarımı için ise dikkat ve seçici algı kullanılmalıdır. Kısacası dış çevredeki uyarıcıların kopyasını(yani bilgiler orijinal) çok kısa süre saklarız ve istersek kısa süreli belleğe alırız.

Kısa Süreli Bellek

İlk işlevi duyusal kayıttan gelen uyaranları belli bir süre ve miktarda sınırlı süre saklamasıdır. İkinci işlevi ise zihinsel işlevlerin yapılmasıdır. Bu nedenle işleyen bellek olarak da bilinir. Burada yine zaman sınırı vardır. 20 saniye civarındadır. Birim olarak ise 5-9 birim arasındadır. Kısa süreli belleğe bilgi duyusal kayıt ve uzun süreli bellekten gelir. Kısa süreli bellekteki bilgi tekrar edilmezse yok olur, kodlanarak uzun süreli bellekte depolanabilir. Gruplama yapılarak birim sayısını azaltırız ve hatırlanması daha kolay olmaktadır.

Uzun Süreli Bellek

Daha önce söylediğimiz gibi kodlama ve tekrar yöntemiyle kısa süreli bellekten buraya bilgiler aktarılır.Sınırsız sayıda bilgi alabilir.Zamansal açıdan da sınırsızdır fakat bilgiyi geri getirmede sıkıntı yaşanabildiği için bu süreç unutma olarak adlandırılır.Kendi içinde anlamsal (semantik) bellek , anısal (epizodik) bellek ve işlemsel (procedurel) bellek olarak ayrılır.

# Anlamsal ( Semantik) Bellek

Bireyin dünya ile ilgili genel bilgilerinden oluşur. Çoğu bilgiler buradadır. Okulda öğrenilenler, uzmanlık bilgileri, kelime anlamları vs birçok bilgi buradadır. Türkiyenin en büyük şehirleri nelerdir? Matematikte üslü sayı formülleri nelerdir? vb.

# Anısal ( Epizotik ) Bellek

Kişinin yaşadığı önemli olaylar,bu olayların geçtiği yer ve zamanın depolandığı bellektir. Yani bireyin öznel yaşamına ait özel-önemli bilgilerin depolandığı bellektir. Üniversite yıllarınızda yaptığınız en güzel etkinlik neydi? Akşam yemeğinde gittiğiniz restoranda neler yediniz ?vb.

# İşlemsel ( Prodecdurel Bellek )

Bireyin gerçekleştirdiği işlem ve eylemlerin nasıl yapılacağına dair bilgilerin kodlandığı bellektir.İşlemlere ilişkin yöntem bilgisi içerir.Bu bellekte depolanan bilgiler kalıcı izlidir.Arabayı nasıl kullanırsınız ? Basketbol oynarken topu nasıl basket atarsınız ? vb.

Not 1: Uzun sürelide zaman sınırı yok! Unutma da yok olma süreci değildir. Geri getirilebilir.
Not 2: Anlamsal bellek bilişsel, anısal bellek duyuşsal, işlemsel bellek ise psikomotor davranışlara dönüktür.

*Bazen flash bellek kavramı çıkabilir. Hayatında dönüm noktası olan önemli olayların hatırlanmasıdır. Uzun süreli bellek içinde yer alır.

Bilişsel Süreçler

1-Bilginin Duyusal Kayıttan , Kısa Süreli Belleğe Aktarılması

Dikkat

Dikkat uyarıcıya yönelmedir. Daha önce söylediğimiz gibi kısa süreli belleğe geçmesini sağlar. Fiziksel uyarıcılar (tepegöz, maket vs.), aykırı uyarıcılar ( zıt olan uyarıcılar, farklı renkler vs. ), duygusal uyarıcılar ( öğrenciye ismiyle hitap etmesi vs. ), emir verici uyarıcılar (buraya dikkat edin vs. ) gibi unsurlar dikkat çekerek kısa süreli belleğe aktarım yapılır.

Seçiçi Algı

Eğer birey karşılaştığı uyarana ilişkin hiçbir bilgiye sahip değilse uyarıcıya anlam veremez. Yani ilgi alanıyla ilgili ya da beklentisine dönük uyarıcı olduğunda dikkatinin oraya yönelmesi algıda seçicilik kavramıyla açıklanır.

2-Kısa Süreli Bellekti Bilgileri Saklama Süreci

Tekrar

Kısa süreli bellek zamansal olarak sınırlı olduğu için tekrar edilerek bilgi saklanır. Bu yöntem aynı zamanda uzun süreli belleğe geçirilmesini sağlar.

Gruplama

Kapasitesi sınırlı olduğu için gruplama yapılarak birimden tasarruf sağlanır ve daha çok şey hatırlanır. Örnek 234500625024 bunu 234 500 625 024 yani bu şekilde 4 birime düşürmüş olduk. Bu sayede 5-9 birim saklama hakkımızdan yer açmış olduk.

3-Kısa Süreli Bellekteki Bilgileri Uzun Süreli Belleğe Aktarılması

Tekrar yöntemi hem kısa süreli saklanmasını hem de uzun süreliye geçirilmesinde etkili olduğunu söylemiştik. Şimdi kodlama yöntemine bakalım.

Kodlama ( Anlamlandırma )

En önemli süreç kodlamadır. Kısa süreli belleğe gelen uyarıcıların burada işlenerek uzun süreliye geçmesini sağlar. Kodlama, yeni gelen uyarıcıların önceki öğrenmelerle ilişkilendirilerek anlamlandırılmasıdır. Birey yeni gelen bilgiyi ne kadar fazla ilişkilendirir, ne kadar çağrışım yaparsa geri getirme de o kadar kolay olur.

A) Etkinlik

Öğrenen kişinin etkin olmasıdır. Öğrencilerin etkin rol üstlenmesidir.

B) Örgütleme

Gelişimdeki örgütleme ile aynıdır.İlişki kurarak anlamlandırma ile ekonomiklik sağlanır.Yani lale,fırın,ocak,papatya,buzdolabını meyveler ve beyaz eşyalar şeklinde gruplayabiliriz.

C) Eklemleme – Genişletme

En etkili yöntemin bu olduğunu söyleyebiliriz. Zihinde yeni bir şema oluşturmak yerine önceden öğrenilmiş şemalarla ilişkilendirilip bu şemalara eklenmesidir. Yeni bilginin anlamlandırılması için uzun süreli bellekte şemaların olması gerekir.

D) Bellek Destekleyici İpuçları

# Yerleşim Yöntemi (loci): Birey metin ile çevredeki nesneleri ilişkilendirir. Daha sonra o nesnelere bakınca metinleri hatırlar.

# Askı Sözcük Yöntemi: Belirli sözcükler belirlenir ve bunlar sıraya konur. Daha sonra bu sıraya göre paragrafla ilişkilendirilir.

# Zincirleme Yöntemi ( Bağlantı ): Bir öğe diğer bir öğeyle ilişkilendirilerek öyküleştirme yapılır.

# Anahtar sözcük yöntemi: Genellikle yabancı dil öğretmekte kullanılır.Yabancı kelimeler benzer seslerle ilişkilendirilir.

# İlk harfleri kullanma: Sözcüklerin ilk harflerinden şifreleme yapılır. Daha çok sırası karıştırılan şeyler için kullanılır. Ya da kodlama yöntemi programlı öğretim durumları : KEBAB

Seri Pozisyon Etkisi

Bireyin zihninde en kalıcı olanların kümenin en başında ve en sonunda olanlarıdır. Buna seri pozisyon etkisi denir. İlk öğrenilenlerin daha iyi hatırlanması öncelik etkisi, son öğrenilenlerin (yakınlık) hatırlanması sonralık etkisi veya yakınlık olarak karşımıza çıkar.

Yazar: Okan AKDÖKER

Bu da Var

Panik Atak Kitapları – Panik Atak İçin Kitap Önerileri

Merhabalar değerli takipçilerim, bugün sizlere kendinizi mutlu hissedeceğiniz ve sizin hayatınıza belli bir amaç katacak …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir